Саха дьахталларын мэтириэттэрэ
- 07/03/2025
- 18
- нет
1904 с. суруллубут «Саха дьахталларын мэтириэттэрэ» диэн поэмаҕа дьахтар аймах революция иннинээҕи мэтириэттэригэр суруйааччы биир да толору үчүгэй, киһитик тииби булбат. Бу суруллубут сэттэ мэтириэт ортотугар үчүгэй кэрэ майгылаахтар аҕыйахтара суох. Ол эрээри кинилэр хас биирдиилэрэ туох эмэ итэҕэстээхтэр, туох эмэ бодоҥноохтор. Кинилэр итэҕэстэрэ, бодоҥноро төрөөбүт үйэлэрин кытта ситимнээх.
Сэттэ мэтириэт А. Е. Кулаковскай айымньытын биир суол үрдүк чыпчаалынан буолар.
Сэттэ мэтириэти аахтахха, Улуу Октябрьскай революция кэнниттэн олох хайдах курдук эргитэ тутуллан кубулуйбутун, саха дьахтара төһө уларыйбытын, сайдыбытын өссө дьэҥкэтик өйдүүгүн.
Поэма «Портреты якутских женщин» при первом издании подвергалась частичному сокращению и переделке. Так, из 6-го портрета, как нецензурные, были выброшены некоторые места; напр., «Хаһата хабаҕын ааһа халыйбыт»; из портрета, рисующего легкомысленную женщину, был выброшен целый кусок:
Эдэр киһиэхэ эйэлээх,
Бэрт киһиэхэ билсиилээх,
Аҕам киһиэхэ аҕайдам,
Хаамтаҕына хараҕа
Хара тыа диэки,
Оттуу сылдьан
Ойууру одуулуур,
Киэһэлик сылдьан
Кэннин кэтиир,
Ыҥырыыга ыллам,
Хоноһоҕо холлоох,
Ааттаспыты аһыныык;
Тиит иэччэхтиитэ
Иэнэ ирэр,
Күөх үүнүүтэ
Көхсө ирэр,
Сайылыкка тахсыыга
Самыыта ирэр. Отдельные образы поэмы снабжены авторскими примечаниями. По поводу V портрета сказано: «Этот тип относится к концу прошлого столетия и теперь перевелся». К VI портрету: «Вообще якуты очень склонны к ожирению при хорошем питании. Подобные приведенному типы попадались везде в городах и волостях; они славились на далекие улусы. Они отличались безрассудно-широким гостеприимством, граничащим с манией, чем бессознательно причиняли хозяйству огромный убыток. Чем дальше в глубь веков, тем больше было таких типов».